समयको गतिसँगै धेरै कुराहरू फेरिन्छन् तर पुर्खाले छोडेर गएका नासो र इतिहासका साक्षीहरू भने अमूल्य हुन्छन्। पाल्पाको माथागढी गाउँपालिका वडा नम्बर १ र २ दोहोरामा अवस्थित करिब १५० वर्ष पुरानो ऐतिहासिक दोहोरा ठाटी आज त्यस्तै एक संकटपूर्ण मोडमा उभिएको छ। वि.सं. २०३६ सालमा चिदीपानी र रुप्सेमा विभाजन हुनुभन्दा धेरै अघिदेखि नै यो ठाटी यस क्षेत्रको सामाजिक र आर्थिक जीवनको अभिन्न अङ्ग बनेको थियो। हाम्रा पुर्खाहरूले बुटवलबाट नुन र अत्यावश्यक सामग्रीहरू बोकेर आउँदा थकाइ मार्ने र बास बस्ने यो महत्वपूर्ण स्थल केवल ढुङ्गा र माटोको संरचना मात्र नभई हाम्रा अग्रजहरूको पसिना, भोगाइ र सङ्घर्षको जीवित सङ्ग्रहालय पनि हो। तत्कालीन समयमा यातायातका साधन नहुँदा पैदलै पहाड र तराई गर्ने बटुवाहरूका लागि यो ठाटी एउटा भरोसाको केन्द्र थियो। पन्थी परिवारले निर्माण गरे तापनि समयक्रममा यसले सार्वजनिक रूप धारण गरिसकेको छ र यो सम्पूर्ण समुदायको साझा सम्पदा बनेको छ।
विडम्बनाको कुरा, आज आधुनिकता र विकासको लहरले यस ऐतिहासिक धरोहरलाई अस्तित्वको संकटमा धकेलिदिएको छ। पछिल्लो समयमा भइरहेको जग्गा किनबेच र मोटरबाटो स्तरोन्नतिका कारण यो संरचना विस्थापित हुने अवस्थामा पुगेको छ। विकासको नाममा विनाश स्वीकार्य हुन सक्दैन, तर विकासको गतिलाई पनि रोक्न सकिँदैन। यस्तो अवस्थामा यस ऐतिहासिक पहिचानलाई जोगाउने एक मात्र विकल्प भनेको यसलाई नजिकैको उपयुक्त सार्वजनिक स्थलमा सकुशल स्थानान्तरण गर्नु हो। संरक्षणको यो अभियान केवल एउटा संरचना जोगाउने कार्य मात्र नभई आफ्नो पुर्खाको इतिहास र आफ्नो अस्तित्वलाई मेटिनबाट बचाउने एउटा पुण्य कार्य हो। यदि हामीले आज आफ्ना ऐतिहासिक पदचिह्नहरूलाई संरक्षण गर्न सकेनौँ भने भोलिका सन्ततिले आफ्नो गौरवशाली विगतका बारेमा कथामा मात्र सुन्न पाउनेछन्। त्यसैले, यो ऐतिहासिक सम्पदालाई जोगाउन यसलाई नजिकैको सार्वजनिक जग्गामा स्थानान्तरण गरी पुनः निर्माण गर्ने र यसलाई पर्यटकीय तथा ऐतिहासिक क्षेत्रको रूपमा विकास गर्ने अठोटका साथ यो अभियानको थालनी गरिएको छ।
यस महान् कार्यलाई पूर्णता दिन स्थानीय सरकारको समन्वय र जनस्तरको सहयोग अपरिहार्य छ। स्थानीय सरकारले आफ्नो क्षेत्रका यस्ता सम्पदाहरूको संरक्षणमा प्राथमिकता दिनुपर्छ भने नागरिक समाज र आम सर्वसाधारणले पनि आर्थिक तथा भौतिक सहयोगका लागि अग्रसरता देखाउनु आवश्यक छ। हामी सबैको सानो सानो प्रयासले यो १५० वर्ष पुरानो धरोहरलाई पुनः जीवन्त बनाउन सकिन्छ। माथागढीको पहिचानसँग जोडिएको यो ठाटीलाई उचित स्थानमा सारेर पुरानै शैलीमा ठड्याउनु नै अहिलेको मुख्य चुनौती र आवश्यकता दुवै हो। यस विषयमा थप ठोस योजना बनाउन र कार्यान्वयनको बाटो पहिल्याउनका लागि छिट्टै एउटा बृहत् भेलाको आयोजना गरिनेछ। उक्त भेलामा सरोकारवाला, इतिहासप्रेमी र स्थानीय बासिन्दाहरूको गरिमामय उपस्थिति र अमूल्य सुझावको ठूलो अपेक्षा गरिएको छ। हामीले आज लिएको यो पहलले भोलिको चिदीपानी र रुप्से क्षेत्रको ऐतिहासिक गरिमालाई अझ उच्च बनाउनेछ।
अन्ततः, आफ्नो इतिहास मेटिनु भनेको आफ्नो परिचय र जग गुमाउनु हो। पुर्खाले बनाएका यस्ता चौतारी र ठाटीहरूले हाम्रा संस्कार र संस्कृतिलाई जोगाइरहेका हुन्छन्। ऐतिहासिक दोहोरा ठाटीको संरक्षणमा जुट्नु भनेको आफ्नो गाउँको पहिचानलाई विश्वसामु चिनाउने एउटा आधार तयार गर्नु पनि हो। यसलाई पर्यटकीय गन्तव्यका रूपमा विकास गर्न सके स्थानीय स्तरमा पर्यटकीय गतिविधि बढ्ने र भावी पुस्ताले गौरव गर्ने वातावरण सिर्जना हुनेछ। त्यसैले, व्यक्तिगत स्वार्थभन्दा माथि उठेर, दलीय र वैचारिक भिन्नतालाई त्यागेर यो साझा सम्पदा जोगाउने महाअभियानमा सबैले हातेमालो गरौँ। हाम्रो सक्रियता र ऐक्यबद्धताले नै यो ऐतिहासिक नासोलाई आगामी धेरै पुस्तासम्म सुरक्षित राख्न सम्भव हुनेछ। आउनुहोस्, एकजुट बनौँ र आफ्नो गौरव जोगाउन लागौँ।
